Η διάγνωση του καρκίνου είναι μια στιγμή που μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου. Μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, καλείται να διαχειριστεί μια πληθώρα πληροφοριών, να πάρει σημαντικές αποφάσεις και να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα που συχνά συνοδεύεται από αβεβαιότητα και φόβο.
Τις περισσότερες φορές, η προσοχή στρέφεται -και δικαιολογημένα- στη διάγνωση, στις εξετάσεις και στη θεραπεία. Ωστόσο, η ψυχική υγεία αποτελεί εξίσου σημαντικό κομμάτι της συνολικής φροντίδας. Η αντιμετώπιση μιας σοβαρής ασθένειας δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βιώνει όσα συμβαίνουν γύρω του.
Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος να αντιδράσει κανείς όταν ακούσει τη διάγνωση του καρκίνου. Κάποιοι άνθρωποι νιώθουν έντονο φόβο, άλλοι θυμό ή λύπη, ενώ κάποιοι δυσκολεύονται ακόμη και να πιστέψουν αυτό που συμβαίνει. Είναι επίσης συνηθισμένο τα συναισθήματα να εναλλάσσονται. Μπορεί κάποιος να αισθάνεται αισιόδοξος μία ημέρα και την επόμενη να κυριαρχείται από ανησυχία ή απογοήτευση. Όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές και αποτελούν μέρος της προσπάθειας προσαρμογής σε μια τόσο δύσκολη εμπειρία.
Εκτός από τις ανησυχίες που αφορούν την ίδια τη νόσο, πολλοί άνθρωποι σκέφτονται την οικογένειά τους, την εργασία τους, τις οικονομικές υποχρεώσεις ή το πώς θα αλλάξει η καθημερινότητά τους. Συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να παραμείνουν δυνατοί για τους γύρω τους, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να εκφράσουν τον φόβο ή τη θλίψη τους. Στην πραγματικότητα, όμως, η έκφραση των συναισθημάτων δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, είναι ένας φυσιολογικός και υγιής τρόπος προσαρμογής.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, η ψυχολογική επιβάρυνση μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονη. Οι συχνές εξετάσεις, οι πιθανές παρενέργειες της θεραπείας, οι αλλαγές στην εικόνα του σώματος και η αβεβαιότητα σχετικά με την πορεία της νόσου είναι παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν το άγχος και να επηρεάσουν τη διάθεση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος θα εμφανίσει κάποια ψυχική διαταραχή. Ωστόσο, όταν το άγχος ή η θλίψη επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα, τον ύπνο, την όρεξη ή τις σχέσεις με τους άλλους, είναι σημαντικό να αναζητηθεί υποστήριξη από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Ένα θέμα που συζητείται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια είναι ο φόβος της υποτροπής. Για πολλούς ανθρώπους, η ολοκλήρωση της θεραπείας δεν σημαίνει ότι σταματά και η ανησυχία. Είναι συχνό να υπάρχει μεγαλύτερη αγωνία πριν από τις επανεξετάσεις ή όταν εμφανιστεί κάποιο νέο σωματικό σύμπτωμα, ακόμη κι αν τελικά δεν σχετίζεται με τη νόσο. Αυτός ο φόβος είναι κατανοητός και σε έναν βαθμό αναμενόμενος. Όταν όμως γίνεται τόσο έντονος ώστε να περιορίζει την καθημερινότητα ή να επηρεάζει την ποιότητα ζωής, αξίζει να αντιμετωπιστεί και όχι να παραμένει σιωπηλός.
Στην κλινική πράξη συναντώ συχνά ανθρώπους που αισθάνονται ότι πρέπει να είναι συνεχώς δυνατοί, να μην ανησυχούν και να μην επιβαρύνουν τους δικούς τους ανθρώπους με όσα σκέφτονται. Στην πραγματικότητα, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κανείς μόνος του μια τόσο απαιτητική εμπειρία. Η ψυχοθεραπεία δεν έχει ως στόχο να εξαφανίσει τα δύσκολα συναισθήματα ούτε να πείσει κάποιον να σκέφτεται μόνο θετικά. Προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορεί να εκφράσει όσα βιώνει, να κατανοήσει καλύτερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά του και να αναπτύξει τρόπους διαχείρισης που ανταποκρίνονται στις δικές του ανάγκες.
Εξίσου σημαντικός είναι και ο ρόλος της οικογένειας και των φίλων. Πολλοί αναρωτιούνται τι πρέπει να πουν ή πώς μπορούν να βοηθήσουν. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν οι «τέλειες» λέξεις. Συχνά, μεγαλύτερη αξία έχει η παρουσία, η διάθεση να ακούσουμε χωρίς να κρίνουμε και η πρακτική βοήθεια στην καθημερινότητα. Αντίθετα, φράσεις όπως «πρέπει να είσαι δυνατός» ή «σκέψου θετικά», παρότι λέγονται με καλή πρόθεση, μπορεί να κάνουν τον άνθρωπο να νιώσει ότι δεν έχει χώρο να εκφράσει όσα πραγματικά αισθάνεται.
Η φροντίδα ενός ανθρώπου με καρκίνο δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της νόσου. Περιλαμβάνει και τη φροντίδα της ψυχικής του υγείας. Το άγχος, ο φόβος, η θλίψη και η αβεβαιότητα είναι φυσιολογικές αντιδράσεις απέναντι σε μια δύσκολη πραγματικότητα και δεν αποτελούν ένδειξη αδυναμίας. Η αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης δεν σημαίνει ότι κάποιος «δεν τα καταφέρνει». Αντίθετα, αποτελεί μια ουσιαστική πράξη φροντίδας του εαυτού και μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να διαχειριστεί τις προκλήσεις της ασθένειας με μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα και ποιότητα ζωής.
Επιμέλεια: Χριστίνα Μπιλιράκη, Ψυχολόγος
